مصاحبه حجت الاسلام و المسلمین دکتر الویری مدیر کمیته تاریخ، تمدن و جغرافیا
تاریخ انتشار : 1397/1/28
بازدید : 885
زمان انتشار : 12:10:00

 

 

  1. نظر خود را در مورد اهمیت کنگره بین المللی نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی بفرمایید.

به نظر بنده این کنگره از سه جنبه حائز اهمیت است. یک جنبه، جنبه درون شیعی است که کنگره ظرفیتی را فراهم می آورد که درباره یکی از ابعاد مهم اجتماعی و بیرونی آئین تشیع که همان نقش علمی است، بررسی صورت بگیرد. وقتی از بیرون به فعالیت عالمان شیعه نگاه می کنیم، این کار ما را به یک خود آگاهی می رساند که در پرتو آن میتوانیم به این پرسش پاسخ دهیم که در فراز و فرود تاریخ سهم ما چه بوده است و چه کاری انجام داده ایم؟ در رابطه با مجموعه تمدن اسلامی گفته می شود و به راستی هم اینطور به نظر می رسد که که این تمدن فراز و نشیب داشته است و پس از این که به یک نقطه اوجی رسیده است، حالت سستی و رخوت به خود گرفته و یا طبق نظر بعضی از افراد انحطاط پیدا کرده است. اما این حکم در باره شیعه صدق نمی¬کند و شیعیان اینگونه نبودند، بلکه در ابعاد مختلف تمدنی که شیعیان نقش داشتند همواره یک مسیر بالنده و رو به کمالی وجود داشته است و هیچ وقت این روند بالنده رنگ سستی را به خود نگرفته است. اگر این دیدگاه وزن علمی لازم را برای این که در کنار دیگر دیدگاهها بنشیند داشته باشد، آن گاه این نوع کنگره ها می تواند این فرضیه را آزمون کند که آیا واقعا اینگنونه هست یا خیر؟ طبعا پاسخ اولیه بنده به این پرسش و در حقیقت فرضیه حقیر این است که واقعا چنین است و این کنگره ها می توانند مستندات بسیار خوبی برای اثبات ادعای روند همواره رو به رشد و بالندگی علمی شیعه فراهم آورند.

بعد دیگر اهمیت کنگره این است که بین پژوهشگران شیعی در داخل و خارج از کشور هم افزایی علمی ایجاد می کند و فرصتی را پدید می آورد که شیعیان همدیگر را بیابند و نیز یک آگاهی از ظرفیت علمی کشور درحیطه شیعه پژوهی پیدا می شود و مصداق این ادعا، مقالات زیادی است که تاکنون به کنگره ارسال شده است.

  بعد سوم این کار که بسیار مهم است، بعد جهانی این ابتکار و بعد معطوف به امت اسلامی است که فعالیت های این کنگره اگر ان شاء الله به همین شکلی که تا الان خوب انجام شده است، در ادامه هم بدون آفت ها و آسیب ها انجام شود، سبب میشود در تقویت همدلی زیر چتر امت اسلامی گام مهمی برداشته شود. کارهایی که در این کنگره صورت می گیرد، ارائه کار شیعیان در برابر عزیران اهل سنت نیست بلکه ارائه گزارش فعالیت شیعیان به عنوان بخشی از پیکره واحد امت اسلامی است. این رویکرد اگر همچنان در کنگره حاکم باشد که الحمدلله قرائن این را نشان میدهد، میتواند در تقویت همگرایی اسلامی و ایجاد همدلی لازم بین گروه های مختلف مسلمان گامی بسیار مهم به حساب آید.

  1. اطلاعات خود را در مورد سابقه کنگره بفرمایید.(که در تاریخ کنگره ثبت و ضبط شود)

 فکر نمی کنم این کنگره سابقه ای به این شکل داشته باشد ولی از زمان گذشته حتی از قرن نوزدهم کنگره هایی در اروپا با عنوان کنگره های اسلام شناسی برپا می شد و در آن کنگره ها همه گروه ها حتی تاجرها حضور پیدا می کردند. این کنگره­ها در حقیقت یک گردهمایی برای همسان سازی و تبادل اطلاعات درباره شرق بود، که حالا به این جنبه کار ندارم که با چه نیت هایی به شرق نگاه می کردند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی نشست های شیعه شناسی نسبتا زیادی در مکان های مختلف جهان برگزار شده است حتی رژیم اشغال‌گر قدس هم حداقل دو نشست شیعه شناسی در همان سال های اول پیروزی انقلاب برگزار کرد. همچنین نشست ها و همایش هایی به صورت تخصصی برای ائمه علیهم السلام در کشورمان برگزار شده است، به طور مثال برای بررسی سیره امام رضا(ع) کنگره امام رضا(ع) چند نوبت برگزار شد یا در سالی که به نام مبارک امیرالمومنین(ع) بود چند همایش برای امیر المومنین برپا شد یا در سالی که به نام مبارک پیامبر نامیده شده بود یک نشست بزرگ و خوب با عنوان پیامبر اعظم(ص) برگزار شد که این نشست ها و همایش ها شخص محور بود و آنها را با این کنگره نمی توان مقایسه کرد. اما اینکه اینگونه با یک نگاه درون شیعی, از نگاه کسانی که باورمند این آئین هستند و دل در گرو محبت این آئین دارند و بخواهند مانند این کنگره با نگاهی منصفانه گزارشی از فعالیت های علمی خودشان را ارائه بدهند؛ همچنین چیزی قطعا سابقه نداشته است.

 

اما در مورد اطلاعات بنده در مورد سابقه کنگره می توانم عرض کنم که در اواخر ماه صفر در سال 1395 از برگزاری این همایش مطلع شدم. البته پیش از آن در کنگره مقابله با جریان های افراطی تکفیری نکاتی را به صورت پراکنده شنیده بودم که امکان دارد کنگره ای به شکل دیگری برپا شود.

به اعتبار عضویت در هیئت امنای مرکز شیعه شناسی که تحت اشراف مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی فعالیت می­کند، در ملاقاتهای هیئت امنای این مرکز با معظم له شرکت می­کنم و ایشان دو بار اشاره ای به این مطلب داشتند که به دنبال کنگره تکفیریها که در مقام نقد بود در صدد برگزاری یک کنگره هستیم که به صورت ایجابی شیعه را معرفی کند.

در آبان ماه سال 1395 که خارج از کشور بودم، متوجه شدم آقای دکتر رضایی اصفهانی تماس هایی را بنده داشته­اند. پس از بازگشت به ایران با ایشان تماس گرفتم و ایشان طرح مسئله کردند که کار برگزاری این کنگره کلید خورده است و دبیری این کنگره را ایشان عهده دار شده­اند و از من خواستند تا مدیریت کمیته تاریخ را برعهده بگیرم. این پیشنهاد از معدود کارهایی بود که بنده بدون بررسی های متعارف قبول کردم، زیرا حضرت آیت الله مکارم شیرازی بر گردن بنده حق استادی دارند و بنده توفیق شاگردی ایشان در درس فقه را داشته­ام و همچنین به اعتبار اهمیت کار که تحت اشراف مرجعیت صورت می گیرد برای بنده خیلی مهم بود؛ به همین دلیل بدون هیچ تاملی و بلافاصله این پیشنهاد را قبول کردم.

  1. روند کنگره را تا کنون چگونه می بینید و نقاط قوت و ضعف آن را بفرمایید.

واقعا باید برای حسن انتخاب حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی که حجت الاسلام و المسلمین دکتر رضایی اصفهانی را برای این کار برگزیدند خداوند را شکر کرد. چرا که ایشان با جان و دل و با اخلاص و با اختصاص وقت خیلی خوب این کار را اداره می کنند. عده ای هستند مسئولیت هایی را قبول می کنند که توان انجام آن کار را هم دارند ولی وقت کافی ندارند و بعضی افراد هم توان و وقت کافی را دارند ولی نسبت به کاری که قبول کرده¬اند، آن همدلی لازم را ندارند و با کراهت و رودربایستی و با این  تفکر که این کار به نتیجه نخواهد رسید، کار را قبول می کنند. در مقابل هم عده ای کار را باور دارند ولی توان انجام آن را ندارند.

آقای دکتر رضایی اصفهانی هم به کار بسیار معتقد است که این امر بسیار مهمی است، هم توانایی انجام کار را دارد، هم حسن خلق و رفتار را دارد و مهم تر از همه اینها وقت کافی را برای این کار می گذارند. این ویژگیها سبب شده است که ایشان در این مسؤولیت بسیار خوب بدرخشند. طبیعی است که ایشان در این مدت از خیلی از کارهای علمی متعارفشان باید بازمانده باشد و این امر ایثار زیادی را می طلبد. بنده به کسانی که با وجود کار علمی در حوزه و دانشگاه مسئولیت های این چنینی را حتی به صورت کوتاه مدت قبول می کنند به دیده احترام و تکریم نگاه می کنم. بنابراین روند کار کنگره را تا این تاریخ، بسیار خوب و فراتر از انتظار در مقایسه با کارهای متعارفی که در قم صورت می گیرد، ارزیابی می¬کنم.  البته کارهایی مثل کنگره شیخ مفید هم قبلا در قم بسیار خوب برگزار شده است و قصد بنده کم اهمیت شمردن آنها نیست. ولی این کنگره انصافا کار بسیار برجسته و منظم و امیدوارکننده است که امیدوارم ان شاء الله با همین فرمان کار پیش برود و نتایج آن هم به خوبی به جامعه علمی عرضه شود.

  1. توصیه های خود را در مورد ادامه کار کنگره بفرمایید.

دو نکته را لازم می بینم تاکید کنم. یک نکته این است، برای عدم پذیرش مقالات ضعیفی که ارسال می شود به هیچ وجه درگیر ملاحظات جانبی نشویم که البته در این فرایند خود کمیته‌ها از جمله کمیته تاریخ و تمدن و جغرافیا هم دخیل هستند چرا که همه این زحمت های کشیده شده، جدای از آن جنبه ای که در نزد خدا ان شاء الله مأجور هستیم، تجلی بیرونی کنگره همان مجموعه مقالاتی است که چاپ خواهیم کرد و همین مقالات است که ازکنگره باقی خواهد ماند. اگر مقالات ضعیف چاپ شود، بعدها همین مقالات ضعیف معیار داوری در باره کنگره خواهد بود.

به طور مثال فرض کنید زمانی که یک معمار بنایی را می سازد، زحمت هایی که کشیده است زود گذر است و از خاطر می رود ولی اگر در بنا کاستی یا قوت وجود داشته باشد همیشه این کاستی و قوت در ذهن افراد باقی می ماند؛ بنای ساخته شده در یک کنگره همان مقالات و کتاب های چاپ شده آن کنگره است و باید این دقت علمی را حفظ کرد و درخواست داریم که هم در کمیته تاریخ و هم در کمیته های دیگر مقالات قوی پذیرش و عرضه شود.

نکته دیگری که وجود دارد، این است که امیدوارم که همه دست اندرکاران کنگره به میراث علمی شیعیان به عنوان بخشی از پیکره امت اسلامی بنگرند، نه به عنوان کاری که شیعیان در برابر اهل سنت انجام داده اند. اگر این نگاه بر مجموعه فعالیت ها حاکم باشد، با خلوص نیتی که همه عزیزان دارند و با لطف خداوند و عنایت حضرت ولیعصر(ع)، امیدوارم خروجی کار در جهت تقویت امت اسلامی باشد نه تضعیف آن، چرا که بی تردید عمده ترین چالشی که همه ما مسلمانان با آن رو به رو هستیم، همین چندگانگی است که عده ای می کوشند جاهلانه و یا عامدانه در بین امت اسلامی تفرقه ایجاد کنند.

 

  1. روند کار کنگره در گروه خاص شما چگونه بوده است؟

در کمیته تاریخ، تمدن و جغرافیا وقتی از بنده خواسته شد که افرادی برای عضویت در شورای کمیته معرفی کنم، دو معیار مهم را در پیشنهاد کردن افراد مدنظر داشتم. معیار اول، روزمه علمی این عزیران بود که صاحب کتاب و مقاله چاپ شده باشند و در بین اصحاب تاریخ مقبولیت داشته باشند. البته وقتی از اصحاب تاریخ صحبت می کنم، طبیعی است در درجه اول فضای حوزه علمیه مورد نظرم است و پس از آن به فضای دانشگاهی کشور نظر دارم. معیار دوم این بود که این عزیزان از موسسات و گروه های مختلف علمی فعال در سطح قم باشند و همه متمرکز از یکی دو دانشگاه و موسسه نباشند.

بر اساس این دو معیار افرادی را پیشنهاد کردیم و سرانجام از بین آنها پنج نفر (با محاسبه رییس کمیته جمعا شش نفر) از جامعه المصطفی العالمیه، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، دانشگاه ادیان و مذاهب و دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام انتخاب شدند.

از همان ابتدا جلسات متمرکزی را داشتیم. شیوه و معیار های کلان کار را با هم مرور و موضوع اصلی تاریخ را به عناوین فرعی گوناگونی تقسیم بندی کردیم و به تصویب رساندیم. برای مقالات سفارشی تصمیم گرفتیم با کمک اعضای کمیته افرادی را انتخاب کنیم. در زمینه انتخاب نویسندگانی که به آنها مقاله سفارش داده شد هم به این امر دقت داشتیم که افراد از موسسات و دانشگاه های مختلف و به صورت پراکنده انتخاب شوند که احساس نشود این کار را فقط یک گروه خاصی انجام داده است و برای انتخاب دقت کردیم که چه افرادی در فضای حوزه علمیه و یا دانشگاهی قوی تر هستند.

برای داوری مقالات شیوه نامه ای در شورای علمی کنگره تصویب شد و معیار ها و ملاحظاتی را هم خودمان داشتیم که این معیار ها را در سفارش نامه مقالات آوردیم و این کار، متمایز کننده کمیته ما از سایر کمیته ها است. برای نگارش مقالات سفارشی، بنده با تک تک نویسندگان شخصا صحبت کردم و سعی کردم که ابهامات احتمالی برای قبول سفارش و چگونگی اجرای آن بر طرف شود. بحمدالله تا این تاریخ دو مقاله از مقالات سفارشی را دریافت کردیم و مقالات فراخوانی غیرسفارشی نیز فراتر از حد انتظار ما بود و پیش بینی نمی کردیم که تا این حد از کنگره استقبال شود.

مقالات در درجه اول در دبیرخانه ارزیابی می شود و مقاله هایی که احساس می شود بی ربط هستند کنار گذاشته می شود. مرحله بعدی به کمیته ارسال می شود و ما هم قبل از تعیین داور ارزیابی اجمالی را انجام می دهیم و یک سری از مقالات هم در این مرحله کنار می گذاریم.

برای ارزیابی مقالات، مثل دیگر کمیته ها یک ارزیاب از خاج از کنگره انتخاب می کنیم و یک داور هم از اعضای کمیته انتخاب می کنیم. علت این که یکی از اعضای کمیته مقالات را ارزیابی کند این است که این افراد با رویکرد کنگره بیشتر آشنا هستند و از سوی دیگر یک توازنی در ارزیابی مقالات ایجاد شود که همه مقالات با معیارهای واحدی ارزیابی شوند و ارزیاب های خارج از شورا هم از افرادی انتخاب می¬شوند که که مدرس آن رشته و یا از قویترین و شناخته شده ترین استادان در رشته تخصصی خودشان هستند.

  1. پیش بینی شما در مورد آینده کنگره و برونداد آن در بخش شما چیست؟

در کمیته پیش بینی کردیم که حداقل دو یا حداکثر سه جلد کتاب خروجی این کار خواهد شد که با عنوان نقش شیعیان در دانش تاریخ منتشر خواهد شد. با رویکردی که الان پیش رو داریم و کار می کنیم، امید داریم سطح مقالات به نوعی باشد که این دو یا سه جلد اثری که به عنوان منشورات کنگره از این کمیته به چاپ می رسد تا حداقل 5 الی 10 سال آینده به عنوان مرجع و منبع در آن موضوع قرار بگیرد و اگر پس از انتشار دیدیم که جامعه علمی کشور نسبت به این کار اقبال نشان بدهد، با کسب اجازه از محضر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی و دیگر دست اندکاران، این امکان دارد که بخواهیم مجدد این آثار را به چاپ برسانیم که بتواند محل رجوع شیعه پژوهان قرار بگیرد.

برای شیعه پژوهی در کشور باید چند گام نخستین برداشته شود که برای این کار منابعی را باید پیش بینی و خطوط کلی را ترسیم کنیم. رویکرد حاکم بر مقالات، در واقع یک نگاه کلی به آن موضوع خاص است. در کمیته ما، دانش تاریخ به هجده محور فرعی تقسیم شد و از دل آن شانزده مقاله برای سفارش بیرون آمد، اگر این مقالات آن گونه که پیش¬بینی کرده¬ایم به نگارش درآیند، افرادی که می خواهند در زمینه شیعه پژوهی کار کنند با مراجعه به این مقالات می توانند خطوط کلی پژوهش در آن قلمرو را به دست آورند. امیداورم این مقالات بتوانند این نقش را ایفا کنند و رویکرد تا کنون ما در کنگره همین بوده است و سعی کردیم که از این مسیر خارج نشویم.

  1. اگر نکته خاصی در مورد کنگره لازم می دانید بفرمایید.

 

نکته خاصی مدنظرم نیست. وظیفه خود می دانم به عنوان یک طلبه خرد و یک شهروند از زحمت همه دوستان در دبیرخانه تشکر کنم. آقای دکتر رضایی اصفهانی یک فرد است و اگر این دستیاران و همکاران غیور و جدی در کار را نداشته باشند، به تنهایی نمی­تواند از پس این همه کار برآیند و یا لااقل بسیار اذیت خواهند داشت، ولی بحمدالله همکاران ایشان در دبیرخانه جدیت، صفا، صمیمیت و روحیه پیگیری زیادی در کارها دارند و این امر خیلی مشهود است. اگر لایق باشم دعاگوی دوستان خواهم بود.

 

 

ارسال نظر